در بيشتر دوربين هاي ديجيتال تنها 5 گام محدوده ديناميكي (Dynamic Range) در اختيار شماست. بنابر اين مجبوريد براي بهره‌برداري بهتر از اين محدوده كوچك ترفندها و روشهايي را بياموزيد. در اين مقاله قصد داریم به بررسي چنين روشهايي بپردازیم.

مقدمه
همانطور كه مي دانيد، محدوده ديناميكي، عبارت است از محدوده بين بيشترين و كمترين نور قابل ثبت در يك عكس توسط دوربين (تراشه تصوير يا فيلم و اسلايد) كه به واحد گامهاي نوري استاندارد دوربين (EV) بيان مي‌شود. محدوده ديناميكي چشم انسان بين 9 تا 11، دوربين فيلمي بين 7 تا 9 و دوربينهاي ديجيتال معمولي و اسلايد بين 5 تا 7 مي باشد. در شرايط نوري خاص كه تضاد بين روشنايي نواحي مختلف تصوير زياد باشد، انتخاب تنظيمات نوردهي صحيح، باعث مي شود تا بتوانيم از محدوده ديناميكي دوربين خود، بهترين استفاده را نموده و به ثبتي موفق دست يابيم.

محدوده ديناميكي و دوربين هاي ديجيتال
محدوده ديناميكي اكثر دوربينهاي عادي و نيمه حرفه‌اي ديجيتال تنها حدود 5 گام است. منظور از گام روش سنجش مرسوم نور در دوربين‌هاي عكاسي است كه هر يك گام تفاوت به معني دو برابر شدن شدت نور است. سنسور دوربين ديجيتال معمولا از نوع CCD يا CMOS هستند و هر چند CCD اندكي محدوده ديناميكي بالاتري دارد، ولي هر دو سنسور تقريبا محدوده ديناميكي معادل فيلم هاي اسلايدي نظير Fuji Velvia يا Kodachrome دارند. در مقايسه، امولسيون‌هاي چاپ رنگي ممكن است تا 7 گام نوري محدوده ديناميكي قابل دسترس داشته باشند. فيلم‌هاي سياه و سفيد، نظير T-Max, Tri-X يا HP-5، تا 10 گام نوري محدوده ديناميكي در اختيار ما مي‌گذارند، و بنابر اين قادر به ثبت گستره شدت نوري وسيعتري هستند.
بااين اوصاف، كاربران دوربين ديجيتال بايد در مورد نورسنجي هوشمندتر و دقيق‌تر عمل كنند، چون محدوده نوري قابل استفاده بسيار كوچكتري براي كار در اختيار دارند. اين مقاله سعي دارد روشهايي را نشان دهد كه بتوان به بهترين نتيجه ممكن در عكس دست يافت.
يكي از بهترين مشخصات دوربين هاي ديجيتال اين است كه عكاس مي‌تواند فورا نتيجه نورسنجي خود را مورد بررسي قرار دهد. بيشتر دوربين‌هاي ديجيتال، وقتي شرايط نوري خوب است، كنترل خودكار كنتراست را بخوبي انجام مي‌دهند. ولي وقتي شرايط نوري همانند يك روز روشن با سايه روشن‌هاي تند، پيچيده و نامناسب باشد، معمولا عكس خوب با مداخله عكاس و تنظيمات دستي بدست مي‌آيد. مثلا در يك روز آفتابي، دوربين‌هاي ديجيتال مي‌توانند عكسهاي با كيفيتي بگيرند، بخصوص عكس‌هاي مرسومي كه افراد در پيش زمينه مقابل منظره ايستاده‌اند، ولي به شرطي كه عكاس براي روشن كردن سايه هاي تند روي صورت، از فيل فلاش استفاده نمايد.
بطور كلي در شرايط نوري غير معمول، مشكلات نورسنجي بروز مي‌كند. در شرايط نوردهي بسيار تخت، نور با كنتراست شديد، عكاسي شب، و نظاير آن، نورسنجي خودكار دوربين ديجيتال ممكن است نااميد كننده باشد.
البته، عكاسان با تجربه روش‌هاي زيادي براي استفاده از تنظيمات دستي چهت بهبود نتايج اتوماتيك سراغ دارند. جبران نوري، فيل فلاش، كارت ها و صفحات منعكس كننده يا رفلكتور، و موقعيت‌دهي هوشمندانه از جمله اين روشها هستند. بعضي اوقات، بايد منتظر شرايط نوري بهتر صبر كنيم. عكاسان چيره‌دست معمولا ليستي ذهني از عكس‌هاي بالقوه در شرايط آب و هوايي و فضاهاي مختلف در نظر دارند كه ممكن است در شرايط نوري بسيار بد نيز، فرصت عكاسي خاصي براي آنها ايجاد نمايد.
اطلاعات قابل دسترسي كه مي تواند شما را در بهينه‌سازي نورسنجي راهنمايي نمايد، به نوع دوربين ديجيتال شما بستگي دارد. خيلي از دوربين‌ها نواحي خارج از گاموت را به صورت نواحي چشمك زن در مانيتور دوربين نشان مي‌دهند. معني اين اخطار اين است كه نواحي چشمك‌زن فراتر از محدوده ديناميكي تراشه تصوير دوربين هستند. در بعضي دوربين‌هاي ساده ممكن است تنها عكس گرفته شده را نشان دهد و تشخيص اين كه نورسنجي عكس گرفته شده دقيقا چگونه است كار مشكلي است كه بايد خودتان انجام دهيد. عملا اين كار خيلي سخت است، بخصوص اگر بخواهيد تصوير را در روز روشن آفتابي در مانيتور دوربين بررسي كنيد.
يك ابزار عالي سنجشي كه در دوربين‌هاي متوسط به بالا و دوربين‌هاي SLR ديجيتال موجود است، نمايش هيستوگرام است كه ممكن است با چشمك زدن نواحي پر نور يا كم نور تصوير در نمايشگر نيز همراه شده باشد. روشهاي استفاده هوشمندانه در محدوده ديناميكي قابل دسترس را مي توان به سه دسته كلي تقسيم بندي كرد:
- روشهاي نوردهي و فيلترها
- روشهاي مربوط به زمان و موقعيت
- روشهاي تنظيم دوربين و نورسنجي

استفاده از فيلترهاي تراكم خنثي ND(Neutral Density) غيريكنواخت
اگر دوربين شما امكان اتصال فيلتر دارد ( روي دوربين SLR يا با استفاده از مبدل اتصال تجهيزات روي لنز دوربين‌هاي كامپكت)، فيلتر ND غير يكنواخت كه معمولا نيم آن تيره و نيمه ديگر شيشه معمولي يا با تيرگي كمتر با ميزان اختلاف متفاوت است، يك ابزار بسيار مفيد براي مديريت محدوده ديناميكي عكس شماست. اين فيلتر بيشتر توسط عكاسان طبيعت و عكاسان صحنه‌اي استفاده مي‌شود. معمولا از اين فيلتر، براي تاريكتر كردن آسمان درخشان بالاي افق بهره گرفته مي‌شود. اجزاء واقع در پيش زمينه بواسطه بخش روشن فيلتر بدون تاثير باقي مي‌مانند. با اين فيلتر مي‌توانيد بدون اينكه پيش زمينه عكس بيش از حد تاريك شود، سايه روشن‌هاي ابرها و رنگ غني آسمان را همزمان در عكس خود داشته باشيد و بواسطه تبديل نرم و آرام تيرگي به روشنايي فيلتر، اثر اين تغيير روشنايي نيز در عكس قابل شناسايي نيست. فيلترهاي ND در شدت‌هاي مختلف و معمولا از يك تا 3 گام تغيير تيرگي عرضه مي‌شوند. معمولا به تجربه ديده شده كه فيلتر +3 بيشتر مورد استفاده بوده است.

استفاده از فلاش سرخود دوربين براي افزايش نور
از فلاش دوربين خود براي نرمتر كردن نور‌هاي پركنتراست از طريق افزودن نور به نواحي سايه استفاده كنيد. در واقع، اين بهترين استفاده از فلاش است، در صورتي كه معمولا اگر فلاش به عنوان تنها منبع نوري استفاده شود نورهاي شديدي ايجاد مي‌كند. اگر عكس نماي نزديك يا ماكرو مي‌گيريد و مي‌خواهيد از اين نور پركننده استفاده كنيد، ممكن است با افزايش بيش از نياز نور مواجه شويد، در چنين مواقعي اگر دوربين شما چنين امكاني دارد، نور فلاش را به نصف يا يك سوم كاهش دهيد. بسياري از دوربين‌ها چنين تنظيمي دارند، ولي بيشتر مردم هرگز از اين امكان استفاده نمي كنند.

استفاده از فلاش خارجي براي نوردهي پيچيده تر
از يك فلاش خارجي براي افزايش بيشتر و كنترل‌شده‌تر نور استفاده كنيد كه با اين كار با روشن‌تر شدن نواحي سايه، محدوده ديناميكي موجود در صحنه مورد عكاسي كمتر مي شود. همچنين مي‌توانيد براي كنترل بهتر نور از ديفيوزر يا پخش ‌كننده نور بر روي فلاش و يا از بعضي انواع منعكس‌كننده‌هاي برخوردي استفاده كنيد. معمولا استفاده از صفحه سفيد بازتابدهنده نور يا استفاده از نور برخوردي فلاش به سقف، از روشهاي مرسوم است. اگر دوربين شما امكان استفاه از فلش خارجي را ندارد، مي‌توانيد از فلاش هاي خارجي كه در هر موقعيت دلخواه نصب شده باشد، با استفاده از سيستم slave flash كه با نور فلاش دوربين، فلاش خارجي را فعال مي‌كند، استفاده كنيد.

تغيير نور موجود
اگر در فضاي داخلي عكاسي مي‌كنيد، ممكن است بتوانيد با خاموش يا روشن كردن چراغها و تنظيم نور ورودي از پنجره ها با پرده، نواحي روشن و تاريك شديد را كنترل كنيد. به عنوان يك راه حل ديگر، براي كنترل شدت نور ورودي از پنجره ها، با قرار دادن يك صفحه نيمه شفاف مي توان نور شديد ورودي آفتاب از پنجره را نرم‌تر كرد. برعكس، اگر نور خيلي تخت و بي‌حال است، چه در فضاي داخلي يا خارجي، با استفاده از يك نور نقطه‌اي مي‌توان نواحي روشن و سايه لازم را ايجاد كرد. اين نور مي‌تواند يك لامپ تنگستن يا لامپ‌هاي آفتابي قابل تنظيم باشند. اگر از لامپ تنگستن استفاده مي‌كنيد، تنظيمات تراز سفيدي دوربين را بررسي كنيد تا مطمئن شويد كه عكش شما ته‌رنگ نارنجي پيدا نمي‌كند.

استفاده از منعكس‌كننده براي پخش‌كردن نور
از يك منعكس كننده نور كه خارج از كادر عكاسي قرار دارد براي بازتاباندن نور فلاش يا نور محيط به سايه‌هاي تاريك استفاده كنيد. براي منعكس كننده مي‌توانيد از كارتهاي كوچك براي كار ماكرو، كارت‌هاي متوسط براي عكاسي از اجسام بيجان و پرتره يا صفحات تاشوي بزرگ براي عكاسي گروهي استفاده كنيد. معمولا اين منعكس‌كننده‌ها سفيد هستند، ولي مي‌توانند براي داشتن نوري شديدتر نقره‌اي يا براي ايجاد گرمي در رنگها طلايي هم باشند.
بعضي اوقات تغيير نوردهي براي عكستان امكان‌پذير نيست و بنابر اين نمي‌توانيد از فيلتر استفاده كنيد. در قسمت بعدي روش‌های مربوط به زمان‌بندي و موقعيت‌ عكسها برای کنترل کنتراست را مورد بررسی قرار خواهیم داد.

لطفا سوالات و نظرات و یا مطالب تکمیلی خود در این زمینه را در این بخش تالار گفتگو بیان نمایید.

منبع: سایت فتوسیگ- ادورادو